Định nghĩa

1. Danh từ:
   • Sách và đàn: "Thư cầm" là một từ ghép Hán Việt, trong đó "thư" chỉ sách vở và "cầm" chỉ cây đàn (thường là đàn tranh, đàn nguyệt, hoặc các loại đàn cổ truyền). Từ này dùng để chỉ hai vật phẩm tiêu biểu, tượng trưng cho đời sống văn hóa và tinh thần của một lớp người.
   • Biểu tượng của văn nhân, tài tử: "Thư cầm" không chỉ đơn thuần là đồ vật, mà còn là hình ảnh ẩn dụ, đại diện cho phong cách sống thanh cao, có học vấn (thư) và có tâm hồn nghệ sĩ, biết thưởng thức cái đẹp (cầm) của các bậc nho sĩ, văn nhân, tài tử ngày xưa.

Ví dụ sử dụng

• Danh từ:
  • Trong thơ Nguyễn Du, hình ảnh "túi đàn cặp sách" chính là "thư cầm", biểu trưng cho cuộc sống phong lưu của khách tài tử.
  • Phong cách sống của ông ấy rất thanh nhã, bạn bè thường ví ông với hình ảnh "thư cầm" của các bậc nho sĩ xưa.

Các cách sử dụng nâng cao

• "Bầu bạn với thư cầm": chỉ lối sống gắn bó, làm bạn với sách vở và âm nhạc, xa lánh chốn phồn hoa danh lợi.
  • Cụ già về hưu sống cuộc đời an nhàn, ngày ngày bầu bạn với thư cầm.
• "Thú vui thư cầm": chỉ thú tiêu khiển, thưởng ngoạn thanh cao của người có học thức, biết chơi đàn và đọc sách.
  • Ông coi thú vui thư cầm là niềm hạnh phúc lớn nhất trong đời.

Biến thể và từ gần giống

• Thư kiếm (danh từ): sách và kiếm, biểu tượng cho người vừa có văn tài vừa có võ lược, chí khí nam nhi.
• Cầm kỳ thi họa (danh từ): bốn thú tiêu khiển tao nhã của người xưa (đàn, cờ, thơ, vẽ), thường đi chung để chỉ tài năng toàn diện.

Từ đồng nghĩa

• Văn nhân tứ bảo (danh từ): bốn bảo vật của nhà nho (bao gồm bút, nghiên, giấy, mực), cũng là biểu tượng văn hóa tương tự nhưng thiên về phương tiện sáng tác.
• Sách đàn (danh từ): cách nói thuần Việt, có nghĩa gần tương đương với "thư cầm".

Thành ngữ liên quan

• "Túi thơ cặp đàn" / "Túi đàn cặp sách": thành ngữ được dùng trong văn chương cổ, đặc biệt nổi tiếng qua truyện Kiều, để miêu tả hình ảnh hành lý và phong thái của người tài tử giang hồ, mang theo đàn và sách.
  • "Túi đàn cặp sách đề huề dọn sang" – Câu thơ này đã khắc họa rõ nét hình ảnh "thư cầm" của chàng thư sinh Kim Trọng.

1. sách và đàn, tiêu biểu cho người văn nhân, tài tử "Túi đàn cặp sách đề huề dọn sang" (Kiều)